Nachricht

Kazemattenmuseum Kornwerderzand

17 uren geleden

𝐇𝐞𝐭 𝐥𝐨𝐭 𝐯𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐛𝐫𝐮𝐠𝐠𝐞𝐧 𝐞𝐧 𝐬𝐥𝐮𝐢𝐳𝐞𝐧 𝐯𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐩𝐨𝐬𝐢𝐭𝐢𝐞 𝐊𝐨𝐫𝐧𝐰𝐞𝐫𝐝𝐞𝐫𝐳𝐚𝐧𝐝
Vanaf de eerste werkzaamheden in 1928 groeide Kornwerderzand uit tot een grote bouwput. Foto 1 toont links in de eerste linie de heimachines voor kazemat II (ten noorden van de rijbaan) en kazemat IV (ten zuiden van de rijbaan). Van kazemat XIV is de grondplaat al zichtbaar (de grijze rechthoek links boven de onderste heimachine).

De kazematten liepen in de oorlog weinig schade op (hierover in een andere post meer). Echter is dit wel gebeurd bij de sluizen. De innovatieve sluizen in de zg ‘knik van Lorentz', hebben de meidagen en de verdere oorlog ongeschonden doorstaan. Uit wraak voor de Duitse nederlaag werden de 12 heftorens van de sluizen in 1945 vernield (foto 2). Meteen na de oorlog is begonnen met het herstel van de sluiscomplexen (foto 3).
Naast eisen aan kazematten en sluizen, bepaalde het Ministerie van Oorlog dat de brug op Kornwerderzand een draaibrug moest worden, zodat deze nooit het schootsveld kon belemmeren en een vijand zich er niet achter kon verschuilen. Foto 4 (1932) toont de brug in aanbouw, met rechts de huizen en uiterst rechts het kerkje van Kornwerderzand.
Foto 4a Werkgebouwen, het waterreservoir en rechts het manschappengebouw (4b)

Toen in de meidagen 1940 Duitse troepen oprukten richting de Afsluitdijk, hebben Nederlandse militairen de zuidelijke brug opengedraaid en met explosieven uit zijn geleiderails laten ontsporen. Voor de aanvallers uit, trokken Nederlandse militairen met vrachtwagens en bussen uit de noordelijke provincies richting Kornwerderzand. De voertuigen mochten het schootsveld niet belemmeren en werden in het water gereden. De soldaten konden via de schutsluis naar de eerste linie komen, om vervolgens door te trekken naar Noord-Holland.
Foto 5 toont de opengedraaide brug. Links naast het beschadigde brugwachtersgebouw enkele soldatenbarakken. Rechts naast het lege bruggenhoofd (gemaakt voor een eventuele spoorbrug) ligt kazemat II. In het water drijft een autobus.

Op foto 6 Duitse voertuigen vanuit de richting Noord-Holland moesten voor de vernielde brug rechtsaf de havendam op. Op de foto rijden ze richting kazemat V. (Op de achtergrond kazemat IV en het brugwachtersgebouw.
Vervolgens via de noodbrug over de schutsluis (foto 7), gezien vanaf kazemat VI met rechts op de achtergrond de Friese kust en links een strook Afsluitdijk). Hier is het vrije schootsveld vanuit kazemat VI goed te zien
Foto 8 is gezien vanaf de overkant met links nog een stukje van de noordelijke kanonkamer van kazemat VI zichtbaar. Achter de soldaat het naambordje van de brug ‘General Feldt brücke’,
Foto 8 is gezien vanaf de overkant met links nog een stukje van de noordelijke kanonkamer van kazemat VI zichtbaar. Achter de soldaat het naambordje van de brug ‘General Feldt brücke’,Om vervolgens hun weg te vervolgen naar Friesland. Links een reclamezuil van het vernielde Caltex benzinestation. De Duitse voertuigen zijn net de vernielde resten van de woningen van Kornwerderzand voorbijgereden. Op de voorgrond de opengedraaide brug.

Na de Duitse capitulatie werd de brug op Kornwerderzand opgeblazen door terugtrekkende Duitsers. Waarbij deze in de scheepvaartzone kwam te liggen (foto 11 uit 1945 met op de achtergrond die in de oorlog herbouwde huizen van Kornwerderzand.
bronvermelding
foto 1 RWS/Pieter Wit
foto 2, 4 archief Kazemattenmuseum
foto 4a, 4b dorpsbelang Kornwerderzand
foto 3, 5 oorlogsbronnen.nl
foto 6, 7, en 10 collectie NIMH.nl
foto 8 oorlogsbronnen.nl
foto 9 collectie NIMH.nl; album NL-HaNIMH-538-24/Groeneveld
foto 11 dorpsbelang Kornwerderzand ... Lees MeerLees Minder

Kazemattenmuseum Kornwerderzand

1 week geleden

𝐃𝐞 𝐛𝐨𝐮𝐰 𝐯𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐩𝐨𝐬𝐢𝐭𝐢𝐞 𝐊𝐨𝐫𝐧𝐰𝐞𝐫𝐝𝐞𝐫𝐳𝐚𝐧𝐝
Kornwerderzand beschikt over 17 kazematten; 10 in de eerste en 7 in de tweede linie. Ze zijn gebouwd op de werkeilanden en de havendammen, zo’n 4,5 km uit de Friese kust. Kazemat III (1931) is als eerste gebouwd, omdat het brugwachtersgebouw daarbovenop kwam. De overige kazematten volgden tussen 1932 en 1933. In een periode van 6 - 8 weken was een kazemat gereed. Kanonkazemat VI kostte 198.000 gulden.
Vanwege speciale funderingen waren kazematten op de havendammen relatief duur, zo kostte mitrailleurkazemat V 170.000 gulden. Een groot voordeel voor de bouw was dat veel mensen en middelen reeds aanwezig waren.

Foto 1 toont rechts rijksweg 43 naar Friesland.
Met op de zuidelijke dam rechts, de huizen van Kornwerderzand, het directiegebouw van de Maatschappij tot Uitvoering van de Zuiderzeewerken en de woon/werkbarakken. In de middenberm komen café ‘de Keijzer’ en het tankstation.
Op het linker plateau de aanleg van de eerste linie met ten noorden van de rijksweg kanonkazemat II en in de middenberm het brugwachtersgebouw. Ten zuiden van de rijksweg zijn luchtdoelremise XIV, mitrailleurkazemat IV, het dijkmagazijn van Rijkswaterstaat en enkele werkgebouwen zichtbaar. Op de havendam mitrailleurkazemat V en kanonkazemat VI.

Foto 2 toont de tweede linie Kornwerderzand met ten noorden van de rijksweg de bouw van de kazematten XII, XV, XVI en X. Zuidelijk liggen kazemat XIII en XI. Later zou kazemat XVII nog worden bijgebouwd. Behalve XV en XVII (resp remise voor luchtdoelgeschut en remise voor zoeklicht en aggregaat) zijn het mitrailleurkazematten.

Om begrijpelijke redenen zijn er weinig foto’s van de bouw van de kazematten. Omdat een aantal kazematten dicht bij de rijweg lagen, zijn er periodiek foto’s vrijgegeven. Er werden zelfs ansichtkaarten in de mobilisatietijd verstrekt met daarop ingetekende schijndeuren, alles ter misleiding (foto 3).
Foto 3a toont een ruim verspreide ansichtkaart met kapitein Boers (rechts), de commandant van positie Kornwerderzand met sergeant Ooijevaar (2e van rechts) en enkele manschappen, terwijl ze zogenaamd uit de ingang van kazemat IV komen.

Foto 4 toont de bouw van een kazemat met in het midden rechts een zg regenbak. Boven op lijkt een voorbereiding te zijn voor een nog te bouwen constructie. Op de achtergrond staan barakken. Ook hier geldt dat foto’s werden geretoucheerd.

Foto 5 is van kazemat II op Kornwerderzand (2022), na ruim 90 jaar vrijgegraven vanwege werkzaamheden voor de dijkverzwaring. Op deze foto is ook de regenbak goed zichtbaar.

bronnen:
foto 1 en 2 : Fototechnische Dienst Luchtvaartafdeeling, 1933 - 1934 - NIMH)
foto 3, 3a en 4 : archief Kazemattenmuseum
foto 5 : RWS/deafsluitdijk ... Lees MeerLees Minder